رای آنها که تلویزیون جهان عرب و سریالهای محبوب ماه رمضان را دنبال میکنند، میس حمدان چهرهای آشنا است. در ۱۰ سال گذشته، این بازیگر اردنی ۳۷ ساله از محبوبترینهای جهان عرب بوده و در سریالهایی همچون «نوف» و «شی من الماضی» (چیزی از گذشته) درخشیده است. آخرین حضور تلویزیونی او اما در آگهی کوتاهی بود که پس از دو روز، با جنجال بسیار ممنوع شد: آگهی لباس زیر مردانه.
قرن چهاردهم شمسی آخرین ماههای خود را میگذراند و با پایان آن دفتر، فصل اول تاریخ ایران معاصر نیز ورق میخورد. این قرن در حالی آغاز شد که سلسله قاجار آخرین نفسهایش را میکشید و کمتر از یک ماه از کودتایی که رضاخان را به قویترین مرد ایران بدل کرده بود، میگذشت. ایران معاصر که داشت متولد میشد، طبعا بیربط به ایرانِ قاجار و پیش از آن نبود، اما بسیاری از ویژگیهای آن که در چند دهه اول این قرن قوام گرفتند، تا امروز نیز با ما هستند. از آن جمله، نثر فارسی معاصر و مدرن که در اواخر عصر قاجار تازه پا گرفته بود و در قرن جاری شمسی بود که با نهضتهای نثرنویسی و سیاسینویسی و روزنامهنگاری و ترجمه، به درخت بالندهای بدل شد که امروز میتواند زبان مشترک ما باشد.
نجف دریابندری در دهه آغازین این قرن (۱۳۰۸) متولد شد و دیروز (چهارده اردیبهشت) چند ماه مانده به پایان آن، از میان ما رفت.
مسجد ارشاد برلین برای آنها که جنبشهای اسلامگرا را دنبال میکنند، نامی آشنا است. پایتخت آلمان سالها است که به مرکز خوشگذرانی و هدونیسم معروف شده است، اما همین شهر در چند سال اخیر صحنه سازماندهی سیاسی گروههای رقیب اسلامگرا نیز بوده است. این شهر پر است از شهروندان ترکتبار که گاه عضو احزاب ترکیه هستند، فعالین کرد که عادت دارند با مخالفان جنبش کرد شاخ به شاخ شوند، و پناهندگان عرب از گرایشهای سیاسی مختلف. جمهوری اسلامی ایران نیز حضوری گسترده و دیرینی در آلمان دارد که گاه با روابط تجاری و فرهنگی بین دو کشور گره خورده است. مسجد ارشاد اما از پاتوقهای گروهی است که در سالهای گذشته به یکی از چشمگیرترین سازمانهای سیاسی جهان بدل شده است: حزبالله لبنان.
این فعالیتها اما اکنون ضربهای مهم خوردهاند. دو روز پیش (پنجشنبه) پلیس آلمان به مسجد ارشاد و چند مسجد و نشانی خصوصی دیگر در سراسر آلمان یورش برد و اموالشان را در اختیار گرفت. مبنای این اقدام، قوانین جدید آلمان است که هرگونه فعالیت حزبالله در خاک این کشور را غیرقانونی بهشمار میآورد. از این به بعد، دولت آلمان حق دارد تمامی اموال حزبالله را مصادره کند و حتی برافراشتن پرچم این سازمان نیز مجاز نیست؛ پرچمی که در تظاهراتهای مختلف در برلین با آن رنگ زرد و کلاشنیکف بالا رفته، صحنهای آشنا است.
ممنوعیت حزبالله لبنان در آلمان، ضربهای سهمگین به جمهوری اسلامی ایران
Published by Bare Life Review
Long before I decided to become a historian, taking part in May Day always made me think historically. The commemoration of the workers’ rally in Chicago on May 4, 1886, the “holiday of the proletariat,” has long had that historic ring. Writing on the celebrations in 1890, Friedrich Engels described the rally-turned-riot “epoch-making… in its universal character, which made it the first International action of the militant working class.”
I felt this universal character the first time I marched in the May Day Parade, a hundred odd years later, in the Tehran of early 2000s. The day is an official holiday in Iran and has been a source of conflict between the ruling Islamists and the left ever since the regime was founded in 1979. Showing up at a Tehran May Day rally in those years made me feel a strong connection both with the recent Iranian history as well as the longer history of global working-class action. Thousands of workers and socialists turned out on the streets, just as people did in Paris, Manila, and Beijing. For an afternoon, it felt like our isolated Islamic Republic was connected to the broader world.
هفته پیش ماه مبارک رمضان آغاز شد و صدها میلیون مسلمان در سراسر جهان عمل به مناسک آنرا آغاز کردند. یکی از عادات غیرمذهبی، اما همیشگی این ماه هم تماشای سریالهای تلویزیونی است که ویژه این ماه ساخته میشوند. امسال ساخت برخی سریالها بخاطر دنیاگیری کووید -۱۹ متوقف مانده بود، اما فیلمبرداری خیلی از آنها نیز به موقع تمام شده بود.
یکی از پرتماشاترین سریالهای شب اول ماه رمضان «ام هارون» بود که از «امبیسی»، بزرگترین تلویزیون خصوصی جهان عرب که متعلق به عربستان سعودی است، پخش میشود. این سریال از همان صحنه اول جنجالی از کار در آمد. تماشاگران در سکانس اول مامایی را میبینند که شروع به تعریف داستان زندگی خود میکند. ویژهترین نکته این داستان اما زبان آن است. بازیگر به زبان عبری سخن میگوید، یعنی زبان رسمی کشور اسرائیل. از او میشنویم: «پیش از آنکه جای رد پای ما گم شود و زندگیهایمان به خاطرات بپیوند، نزد زمان گم میشویم. ما یهودیان خلیجیم، متولدین سرزمینهای خلیج.»
در ماههای آغازین سال جاری که همهگیری ویروس جدید کرونا در چین آغاز شد، تاریخدانان به تبع حرفهشان به فکر مقایسه آن با نمونههای پیشین تاریخی بودند. خوشبینترها امیدوار بودند که عاقبت همهگیری این ویروس از خانواده کرونا چیزی شبیه دنیاگیری ویروس «اچ ۱ ان ۱» در سال ۲۰۰۹ شود که به «آنفلوانزای خوکی» معروف شد. پس از واهمههای بسیار با وجود آن که بخش قابل توجهی از جمعیت جهان به آن ویروس خوکی مبتلا شدند، اکثریت عظیم مبتلایان علایم شدیدی نداشتند و جان سالم بهدر بردند. خیلی زود اما معلوم شد که دنیاگیری «کووید ۱۹» شبیه دنیاگیری «اچ ۱ ان ۱» هست، اما نه مورد سال ۲۰۰۹، که مورد هولناک سال ۱۹۱۸.
در آن سال، در حالی که آخرین ماههای جنگ جهانی اول را پشت سر میگذاشتیم، این ویروس هولناک از خانواده آنفلوانزا گریبان جهان را گرفت. ویروس «اچ ۱ ان ۱» که انتشارش از ژانویه ۱۹۱۸ آغاز شده بود، نهایتا حدود سه سال به تاخت و تاز ادامه داد و در آن مدت حدود ۵۰۰ میلیون نفر، یعنی یک سوم جمعیت جهان، به آن مبتلا شدند. تعداد دقیق مرگ و میر بر اثر آن ویروس هرگز معلوم نشده است. مرگ حدود ۵۰ میلیون نفر (گرچه ارقام از ۱۷ تا ۱۰۰ میلیون نفر تفاوت دارند) تخمین بیشتر متخصصان بوده است. میتوان گفت که آن بیماری شاید مرگبارترین دنیاگیری تاریخ بشر بود. تنها نمونه دیگری که میتوان مطرح کرد، شیوع طاعون در قاره اروپا است که در طول دو دهه در اواسط قرن چهاردهم به مرگ شاید یک سوم جمعیت قاره اروپا منجر شد. (البته ویروس آبله را نیز نباید از یاد برد که از اواخر قرن نوزدهم آغاز شد و طی حدود صد سالی که جهان را در نوردید، شاید ۵۰۰ میلیون نفر را کشت.)
دنیاگیری کرونا بخش اعظم نیروی کار جهان را، جز آنها که در مشاغلی همچون خدمات درمانی یا فروش مواد غذایی هستند، یا از کار بیکار کرده است و یا مشغول دورکاری. اما گروهی از کارگران هستند که نه دورکاریشان ممکن است و نه نقش مستقیمی در پاسخ به کرونا دارند، اما با این حال، به کار در شرایطی دشوار و اغلب غیربهداشتی مشغولند: کارگران ساختمانی.
کارگران ساختمانی حتی در کشورهایی مثل آمریکا و کانادا هم به شرایط کاری خود در زمان کرونا اعتراض کردهاند. اما در بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس که این کارگران از سالها پیش با شرایط دشواری روبهرو بودهاند، اوضاع خطرناکتر است.
انتخابات ریاست جمهوری آمریکا هر چهار سال یک بار برگزار میشود و سالهای انتخاباتی همیشه سالهایی پرماجرا هستند. اما تازه کمتر از پنج ماه از سال جاری که به راحتی میتوانیم آنرا یکی از پرماجراترین سالهای چند دهه اخیر بخوانیم، گذشته است. سالی که با ترور قاسم سلیمانی و احتمال رویارویی نظامی ایران و آمریکا شروع شد، با شیوع جهانی ویروس کرونا پیش رفت و در ۲۴ ساعت گذشته با سقوط بیسابقه قیمت جهانی نفت همراه شده است. در این میان آیا جو بایدن، نامزد دموکراتها، میتواند رئیس جمهوریِ جمهوریخواه، دونالد ترامپ، را شکست دهد؟
پایین بودن قیمت نفت معمولا به نفع روسای جمهوری آمریکا تمام میشود، چرا که در این کشور معتاد به اتومبیلسواری، پایین بودن قیمت بنزین و البته ارزان بودن قیمت مسافرت با هواپیما، معمولا باعث رضایت رایدهندگان از وضعیت موجود میشود. اما این بار سقوط قیمت بنزین همراه با بحران عظیم اقتصادی در آمریکا است و تاثیراتی غیرقابل پیشبینی خواهد داشت. تقاضا برای نفت به این علت پایین آمده است که اقتصاد جهان دارد وارد رکود میشود، مرزهای کشورها بسته شده است، مسافرتها قطع شده و سیاستهای قرنطینه اقتصادها را فلج کرده است، و پیش از تمام این رویدادها، توافق معروف «اوپک پلاس» بین کشورهای اوپک به رهبری عربستان سعودی و چند کشور دیگر به رهبری روسیه نیز به بنبست خورد و باعث کاهش قیمت نفت شد. این ترامپ بود که موفق شد توافق بین مسکو و ریاض را با مشارکت سایر کشورهای نفتخیز مثل کانادا و خود آمریکا جوش بزند. رئیس کاخ سفید در واقع در تغییر سیاستی کمسابقه، هدف آمریکا را نه کاهش که افزایش قیمت نفت قرار داده بود؛ از جمله به این دلیل که چنین چیزی به نفع تولیدکنندگان آمریکایی نفت و صنایع نفت شیل در ایالاتی همچون اوکلاهما و تگزاس خواهد بود که از حامیان سیاسی او هستند.
مردم باید در خانه بمانند. همهجا قرنطینه برقرار شده. ماسک به صورت زدن ضروری است. هرگونه سفر تعطیل شده، مرزها را بستهاند و اجازه عبور و مرور نمیدهند. امکانی برای دفن جسد قربانیان نیست و اجساد کرور کرور سوازنده میشوند.
این فهرست مربوط به رویدادهای امروز جهان نیست. اشارهشان به طاعون سال ۱۹۱۱ در شمال شرق چین است در بیش از یک قرن پیش، که دانشمندان و جامعه پزشکی با شیوههایی مشابه همین امروز به جنگ ویروس مرگباری رفتند که نرخ مرگ و میر آن نزدیک به ۱۰۰ درصد بود؛ یعنی هر که مبتلا به این ویروس میشد عملا باید مرگ را انتظار میکشید.
از اشتباهات قدیمی تحلیلگران رابطه جامعه و اینترنت، که هنوز هم گاه تکرار میشود، این تصور است که فنآوریهای نوین اینترنتی بیشتر مورد استفاده گرایشهای سیاسی «مدرن» قرار خواهند گرفت. در این تصور، طرفداران نیروهای سیاسی مترقی و تحولخواه «توییتری» و «اینستاگرامی» هستند؛ و «سنتیها» در نقطه مقابلشان قرار دارند.
تجربه گسترش فنآوری در خاورمیانه اما دهها سال است که نشان داده است نیروهای محافظهکار و نیروهای اسلامگرا خوب میدانند چطور از آخرین فنآوریها در جهت اهداف خود استفاده کنند. آیتالله خمینی به استفاده نوآورانه از فنآوری ضبط صوت و کاست معروف بود و حکومت واپسگرایی نیز که بنیان نهاد، ضمن برقرار کردن قوانین اسلامی که به صدها سال پیش باز میگشتند، از آخرین فنآوریها جهت تحکیم خود استفاده میکند.
از زینب سلیمانی تا احمد خمینی؛ آیا آقازادههای «مشهور» آینده سیاسی دارند؟