انتشار در ایندیپندنت فارسی

محمد‌جواد ظریف در روز ۱۷ دی ۱۳۸۸ جشن تولد پنجاه‌سالگی خود را می‌گرفت. با اوج گرفتن جنبش سبز، جمهوری اسلامی در بزرگ‌ترین بحران خود به سر می‌برد. درست یک هفته از راه‌پیمایی طرفداران حکومت و محمود احمدی‌نژاد گذشته بود. ظریف هنگام جشن تولد پنجاه‌سالگی خود به چه فکر می‌کرد؟

او هنوز حتی در بین عامه مردم ایران نیز شهرت نداشت تا چه برسد در سطح جهان. اما آن‌ها که دیپلماسی جمهوری اسلامی را دنبال می‌کردند، سفیر سابق ایران در سازمان ملل را خوب می‌شناختند؛ دیپلماتی که بیشتر عمر بزرگ‌سالی‌اش را در آمریکا گذرانده بود و آنجا به‌عنوان یکی از اعضای شاخص «باند نیویورکی‌ها»ی وزارت خارجه نوپای جمهوری اسلامی معروف شده بود. او در زمان خاتمی از پیش‌برندگان اصلی طرح «گفتگوی تمدن‌ها» بود. اما شکست جنبش اصلاحات و برآمدن احمدی‌نژاد باعث شده بود به حاشیه برود. حالا در دانشگاه وزارت خارجه درس می‌داد و به فکر بازنشستگی زودهنگام بود؛ بدش نمی‌آمد هزاران کیلومتر دورتر برود و در مالزی سفیر شود، جایی که سابقه دوستی دیرینه با ماهاتیر محمد، نخست‌وزیر آن کشور را داشت.

ماموریت آخر خامنه‌ای برای دیپلمات خندان

انتشار در ایندیپندنت فارسی

قرن چهاردهم شمسی آخرین ماه‌های خود را می‌گذراند و با پایان آن دفتر، فصل اول تاریخ ایران معاصر نیز ورق می‌خورد. این قرن در حالی آغاز شد که سلسله قاجار آخرین نفس‌هایش را می‌کشید و کمتر از یک ماه از کودتایی که رضاخان را به قوی‌ترین مرد ایران بدل کرده بود، می‌گذشت. ایران معاصر که داشت متولد می‌شد، طبعا بی‌ربط به ایرانِ قاجار و پیش از آن نبود، اما بسیاری از ویژگی‌های آن که در چند دهه اول این قرن قوام گرفتند، تا امروز نیز با ما هستند. از آن جمله، نثر فارسی معاصر و مدرن که در اواخر عصر قاجار تازه پا گرفته بود و در قرن جاری شمسی بود که با نهضت‌های نثرنویسی و سیاسی‌نویسی و روزنامه‌نگاری و ترجمه، به درخت بالنده‌ای بدل شد که امروز می‌تواند زبان مشترک ما باشد.

نجف دریابندری در دهه آغازین این قرن (۱۳۰۸) متولد شد و دیروز (چهارده اردیبهشت) چند ماه مانده به پایان آن، از میان ما رفت.

چرا نجف دریابندری قلم‌زنِ کم‌مانند ایران معاصر بود؟

انتشار در ایندیپندنت فارسی

در ماه‌های آغازین سال جاری که همه‌گیری ویروس جدید کرونا در چین آغاز شد، تاریخدانان به تبع حرفه‌شان به فکر مقایسه آن با نمونه‌های پیشین تاریخی بودند. خوش‌بین‌ترها امیدوار بودند که عاقبت همه‌گیری این ویروس از خانواده کرونا چیزی شبیه دنیاگیری ویروس «اچ ۱ ان ۱» در سال ۲۰۰۹ شود که به «آنفلوانزای خوکی» معروف شد. پس از واهمه‌های بسیار با وجود آن که بخش قابل توجهی از جمعیت جهان به آن ویروس خوکی مبتلا شدند، اکثریت عظیم مبتلایان علایم شدیدی نداشتند و جان سالم به‌در بردند. خیلی زود اما معلوم شد که دنیاگیری «کووید ۱۹» شبیه دنیاگیری «اچ ۱ ان ۱» هست، اما نه مورد سال ۲۰۰۹، که مورد هولناک سال ۱۹۱۸.

در آن سال، در حالی که آخرین ماه‌های جنگ جهانی اول را پشت سر می‌گذاشتیم، این ویروس هولناک از خانواده آنفلوانزا گریبان جهان را گرفت. ویروس «اچ ۱ ان ۱» که انتشارش از ژانویه ۱۹۱۸ آغاز شده بود، نهایتا حدود سه سال به تاخت و تاز ادامه داد و در آن مدت حدود ۵۰۰ میلیون نفر، یعنی یک سوم جمعیت جهان، به آن مبتلا شدند. تعداد دقیق مرگ و میر بر اثر آن ویروس هرگز معلوم نشده است. مرگ حدود ۵۰ میلیون نفر (گرچه ارقام از ۱۷ تا ۱۰۰ میلیون نفر تفاوت دارند)‌ تخمین بیشتر متخصصان بوده است. می‌توان گفت که آن بیماری شاید مرگبارترین دنیاگیری تاریخ بشر بود. تنها نمونه دیگری که می‌توان مطرح کرد، شیوع طاعون در قاره اروپا است که در طول دو دهه در اواسط قرن چهاردهم به مرگ شاید یک سوم جمعیت قاره اروپا منجر شد. (البته ویروس آبله را نیز نباید از یاد برد که از اواخر قرن نوزدهم آغاز شد و طی حدود صد سالی که جهان را در نوردید، شاید ۵۰۰ میلیون نفر را کشت.)‌

آنفلوانزای اسپانیایی ۱۹۱۸ چه درس‌هایی برای جهان امروز دارد؟

انتشار در ایندیپندنت فارسی

دنیاگیری کرونا بخش اعظم نیروی کار جهان را، جز آن‌ها که در مشاغلی همچون خدمات درمانی یا فروش مواد غذایی هستند، یا از کار بیکار کرده است و یا مشغول دورکاری. اما گروهی از کارگران هستند که نه دورکاری‌شان ممکن است و نه نقش مستقیمی در پاسخ به کرونا دارند، اما با این حال، به کار در شرایطی دشوار و اغلب غیربهداشتی مشغولند: کارگران ساختمانی.

کارگران ساختمانی حتی در کشورهایی مثل آمریکا و کانادا هم به شرایط کاری خود در زمان کرونا اعتراض کرده‌اند. اما در بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس که این کارگران از سال‌ها پیش با شرایط دشواری روبه‌رو بوده‌اند، اوضاع خطرناک‌تر است.

کرونا و مصائب کارگران مهاجر در قطر

انتشار در ایندیپندنت فارسی

انتخابات ریاست ‌جمهوری آمریکا هر چهار سال یک بار برگزار می‌شود و سال‌های انتخاباتی همیشه سال‌هایی پرماجرا هستند. اما تازه کمتر از پنج ماه از سال جاری که به راحتی می‌توانیم آن‌را یکی از پرماجراترین سال‌های چند دهه اخیر بخوانیم، گذشته است. سالی که با ترور قاسم سلیمانی و احتمال رویارویی نظامی ایران و آمریکا شروع شد، با شیوع جهانی ویروس کرونا پیش رفت و در ۲۴ ساعت گذشته با سقوط بی‌سابقه قیمت جهانی نفت همراه شده است. در این میان آیا جو بایدن، نامزد دموکرات‌ها، می‌تواند رئیس ‌جمهوریِ جمهوری‌خواه، دونالد ترامپ، را شکست دهد؟‌

پایین بودن قیمت نفت معمولا به نفع روسای جمهوری آمریکا تمام می‌شود، چرا که در این کشور معتاد به اتومبیل‌سواری، پایین بودن قیمت بنزین و البته ارزان بودن قیمت مسافرت با هواپیما، معمولا باعث رضایت رای‌دهندگان از وضعیت موجود می‌شود. اما این بار سقوط قیمت بنزین همراه با بحران عظیم اقتصادی در آمریکا است و تاثیراتی غیرقابل پیش‌بینی خواهد داشت. تقاضا برای نفت به این علت پایین آمده است که اقتصاد جهان دارد وارد رکود می‌شود، مرزهای کشورها بسته شده است، مسافرت‌ها قطع شده و سیاست‌های قرنطینه اقتصادها را فلج کرده است، و پیش از تمام این رویدادها، توافق معروف «اوپک پلاس» بین کشورهای اوپک به رهبری عربستان سعودی و چند کشور دیگر به رهبری روسیه نیز به بن‌بست خورد و باعث کاهش قیمت نفت شد. این ترامپ بود که موفق شد توافق بین مسکو و ریاض را با مشارکت سایر کشورهای نفت‌خیز مثل کانادا و خود آمریکا جوش بزند. رئیس کاخ سفید در واقع در تغییر سیاستی کم‌سابقه، هدف آمریکا را نه کاهش که افزایش قیمت نفت قرار داده بود؛  از جمله به این دلیل که چنین چیزی به نفع تولیدکنندگان آمریکایی نفت و صنایع نفت شیل در ایالاتی همچون اوکلاهما و تگزاس خواهد بود که از حامیان سیاسی او هستند.

از کرونا تا نفت منفی؛ آیا بایدن می‌تواند ترامپ را شکست دهد؟